به طور کلی به کاهش ارتفاع قوس طولی داخلی پاصافی کف پا گفته می شود.
صافی کف پا یکی از مشکلات شایع در کودکان, نوجوانان و بزرگسالان است. چنانچه صافی کف پا به موقع شناسیای شود و اقدامات لازم در جهت اصلاح و جلوگیری از تشدید آن به عمل آید؛ می توان از عوارض آن جلوگیری نمود. صافی کف پا در دراز مدت اثرات مخربی بر مفاصل پا و زانو و سایر مفاصل به جای می گذارند. علاوه بر آن زمینه آرتروز زودرس را فراهم می کند. صافی کف پا اگر یک طرفه باشد, تغییرات یک طرفه ایجاد می کند و حتی می تواند موجب کوتاهی اندام و افتادگی لگن و اسکولیوز شود.
معمولا صافی کف پا در کودکان بدون علامت است, ولی والدین آنها اغلب از این موضوع شکایت دارند که رویه کفش کودکان آنها به طرف داخل, بیرون زدگی پیدا می کند و پاشنه کفشها به سرعت در قسمت داخلی ساییده می شود. در بزرگسالان نیز صافی کف پا یا اغلب بدون علامت است فقط در شدیدترین موارد ممکن است. در زمان بلوغ سبب پیچ خوردگی پا شود و درد ایجاد کند.
در کودکان چاق یا نوجوانان مبتلا ممکن است هنگام ایستادن طولانی مدت درد در محور طولی پا و کناره داخلی آن همراه با احساس ضعف و فشار وجود داشته باشد
علائم و عوارض صافی کف پا
به طور کلی علایم و عوارض کف پای صاف شامل موارد زیر است:
1- کاهش قوس طولی پا
2- چرخش پاشنه به خارج
3- برجستگی استخوان ناوی
4- پهن شدن پا
5- قرار گرفتن پنجه پا به بیرون در هنگام راه رفتن
6- قرار گرفتن کناره داخلی پا روی زمین در هنگام ایستادن و راه رفتن
7- ساییدگی کناره داخلی پاشنه کفش
8- درد در ناحیه قوس طولی داخلی
9- خستگی زودرس و کمر درد
10- ایجاد زمینه مناسب برای تغییر شکل زانو و تمایل به ضربدری شدن زانوها
11- فقدان حالت فنری بدون درد پا که منجر به عدم مهارت در راه رفتن و کشیدن پا به زمین در این حالت می شود.
12- فقدان عمل ضربه گیری در پا که پا را نسبت به زخمها و آرتروز مستعد می کند.
13- وارد آمدن فشار به عروق و اعصاب پا که فشار وارده به محل ارتباط اعصاب کف پایی داخلی و خارجی سبب دردهای عصبی در پا می شود.
14- انحراف انگشت(شست کج)
علل صافی کف پا
در بسیاری موارد علت مادرزادی (اکثرا به علت شلی لیگامانی) و یا ارثی است. ولی ممکن است در اثر ضعف یا فلج برخی از عضلات نیز به وجود آید.
در بعضی از کودکان, رباطهای پا شل هستند و این سبب می شود که انحنای طولی در هنگام ایستادن از بین برود و حالت پای صاف انعطاف پذیر ایجاد شود. این قضیه به خصوص در کودکانی که مبتلا به سندروم داون هستند و در آنها عضلات و رباطهای بدن بسیار شل هستند,شدت می یابد.
چرخش اندام تحتانی به سمت خارج,به هر علتی که باشد,موجب فشار بیشتر روی فسمت داخلی پا در موقع راه رفتن و کف پای صاف می شود.
به طور کلی موارد زیر فرد را برای ابتلاء به کف پای صاف مستعد می کند:
1- وراثت
2- مادرزادی
3- بیماریهایی مانند فلج اطفال,اختلالات تغذیهای عضلانی(دیستروفی),نرمی استخوان و غیره
4- شلی لیگامان:طبیعی بودن قوسهای طولی و عرضی مربوط به ترتیب و شکل استخوانها و مفاصل مربوط به استخوانهای مچ پا و نیز فدرت لیگامانهایی است که آنها را به یکدیگر متصل می کند.
5- ضعف عضلانی:ضعیف بودن عضلات به داخل چرخاننده پا که سیستم حمایت ثانویه برای قوس طولی می باشند,منجر به چرخش شدید در پا می شود.
6- کوتاهی:کوتاهی عضلات مختلف در اندام تحتانی باعث بروز چرخش در پا می شود.
7- اختلاف طول اندام تحتانی
8- عدم تحرک به مدت طولانی
9- وزن زیاد
10- ایستادن طولانی مدت در مشاغلی نظیر دندانپزشکی و آرایشگری
11- پوشیدن کفشهای نامناسب به مدت طولانی مانند کفشهای تنگ,پاشنه بلند و پنجه باریک.
12- عادات وضعیتی غلط مانند نشستن به شکلW
13- تغییر شکلهای اندام تحتانی که سبب می شود پا به صورت جبرانی به خارج بچرخد مثل زانوی پرانتزی,زانوی ضربدری,شست کج,کمانی شدن تیبیا و چرخش قدامی ران.
درمان صافی کف پا
۱- جراحی صافی کف پا: درمان جراحی برای صافی کف پا که با افزایش دامنه حرکتی همراه است تنها زمانی استفاده می شود که علیرغم استفاده از کفش,ارتز و تغییر در فرم فعالیتهای روزانه بیماران,علائم بهبود پیدا نکرده باشد. بدین ترتیب بیمارانی که در زیر مفصل تالوناویکولار خود دچار کالوزیته هستند و به علت درد فعالیتهای روزانه خود را محدود نمودهاند تنها کاندیدهای واقعی برای جراحی محسوب می شوند. البته جراحی روی نسوج نرم,مفاصل و استخوانها در کوتاه مدت راضی کننده تر می باشد.
از انحراف دادن مختصر کفش به طرف خارج هم می توان استفاده کرد. این روش با تعبیه قطعهای گوهای شکل در بین لایههای پاشنه کفش (و نه کف آن) صورت می گیرد که قاعده این قطعه به طرف داخل قرار داده می شود. این اقدام در اصلاح چرخش و کاهش بیرون زدگی رویه کفشها در سمت داخل مفید است.
همینطور کودکانی که دارای درجات خفیف تا متوسط صافی کف پا هستند باید به صورت برهنه(بدون کفش)بر روی سواحل,شنزار,علف و قالیچههای ضخیم در منزل راه بروند.
2- درمان توانبخشی صافی کف پا: درمان توانبخشی که شامل تقویت, کشش و ماساژ عضلات خاص می باشد و برای کودکان مبتلا به کف پای صاف انعطاف پذیر به خصوص زیر ۳ سال به درمان خاصی احتیاج نیست.
در کودکان بزرگتر(خصوصا اگر درد داشته باشند) از کفشهای طبی و یا کفی های مخصوص به صورت یک قوس پشتیبان طولی استفاده می شود. کفشهای طبی صافی کف پا در شرکت تولید تجهیزات ارارتوپدی فنی R&R تولید و عرضه می شوند.
قوسهای پشتیبان معمولا از سن ۳ تا ۸ سالگی پوشیده می شوند.لازم است بدانیم که آنها پای صاف را اصلاح نمی کنند و فقط آن را کنترل می کنند. هدف قوسهای پشتیبان این است که از بدتر شدن مشکل جلوگیری کنند. اگر قوسهای پشتیبان مانع بدتر شدن بیماری شوند,هیچ درد یا ناتوانی را در زمان بلوغ نخواهیم داشت.در این وضعیت پا در تماس با زمین تمام عضلاتش را برای کنترل و حرکت طبیعی به کار می برد و در نتیجه حرکت طبیعی در مفاصل پا اتفاق می افتد.
توصیههای زیر برای افراد مبتلا به کف پای صاف مفید است:
1- کاهش وزن
2- پرهیز از ایستادنهای طولانی مدت و تغییر وضعیت به هنگام ایستادن
3- پرهیز از پوشیدن کفشهای پاشنه بلند, پنجه باریک و بزرگ, زیرا در اینگونه کفشهای نامناسب عضلات دودی کف پایی امکان فعالیت انقباضی مؤثر را نخواهد داشت. همچنین از پوشیدن کفشهایی که در آن رعایت قوس نشده باشد یا پاشنه و رویه آنه تغییر شکل داده و چرخش خارجی پاشنه را تشدید کند, باید خودداری کرد.
4- از ضربه زدن و پرشهای مکرر خصوصا بر روی سطح سخت باید خودداری کرد.
5- به نظر می رسد ورزش دوچرخه سواری,به ویژه وقتی که همراه با فشار خم کنندههای مچ پا و انگشتان بر روی رکاب باشد مفید است.
6- فعالیتهایی که دارای پرش است احتمالا به دلیل ضربات, عارضه و ناراحتیهای ناشی را تشدید خواهد کرد. فعالیتهای استقامتی طولانی مدت نیز موجب بروز کمر دردها و خستگی مفرط در اینگونه افراد خواهد شد.
منبع: ایران رهاب
