علل و عوارض زانوی ضربدری

زانوی ضربدری نوعی تغییر شکل زاویه ای در اندام تحتانی است که معمولاً در طول دوران کودکی بین سنین ۲ تا ۶ سال دیده می شود. در این عارضه خط زانو با ران و مچ پا در یک امتداد نیست. در وضعیت طیبعی اگر شخص زانوها را به هم نزدیک کند می تواند قوزک های داخلی پا را هم بهم نزدیک کند. بنابراین این عارضه زمانی است که زانوهای کودک به هم نزدیک شده در حالی که قوزک های پای او از هم دور شده اند. بر این اساس می توان زانوی ضربدری را به سه درجه تقسیم بندی کرد :

1. کم: فاصله بین قوزک های داخلی ۶ تا ۸ سانتی متر است.
2. متوسط: فاصله بین قوزک های داخلی ۸ تا ۱۰ سانتی متر است .
3. شدید: فاصله بین قوزک های داخلی بیش از ۱۰ سانتی متر است.

قابل توجه است که بدانیم که یک نوزاد در ابتدا دارای زانوی پرانتزی است. با رشد طبیعی و در حدود سن ۱۸ ماهگی زانوها بتدریج صاف می شوند. با ادامه یافتن سیر تکاملی طبیعی زانوها بتدریج به شکل ضربدر انحراف پیدا می کنند. این تغییر شکل زانوی ضربدری حداکثر تا سن ۳ تا ۴ سالگی است و عموماً تا حدود سن ۶ تا ۷ سالگی طبیعی است. با رسیدن به سن ۷ سالگی زاویه زانو( زاویه درشت نئی و ران یا زاویه والگوس ) به حد طبیعی در دوران بزرگسالی تا سطح ۵ تا ۷ درجه برگشت پیدا می کند. این وضعیت بوسیله گرافت هم نشان داده شده است.

 علل و عوارض

این حقیقت که در کودک تازه به راه افتاده در سنین بین ۲ تا ۶ سال ممکن است بطور فیزیولوژیکی زانوی ضربدری در آنها تشخیص داده شود؛ که البته این وضعیت بصورت زودگذر و طبیعی است. از جمله عوامل بوجود آورنده برای این گروه سنی می توان به خصوصیت شل بودن لیگامت های آنها اشاره کرد که البته این وضعیت با درد و محدودیت عملکردی مواجه نیست با این وجود گاهی اوقات در بعضی از افراد تغییر شکل حفظ و توسعه و تا سن بلوغ ادامه پیدا کند که ممکن است عمل جراحی ضرورت پیدا کند. از جمله عوامل بوجود آورنده حرکات اصلاحی زانوی ضربدری اینگونه تغییر شکل ها می توان به اختلالات ارثی یا ژنتیکی، بیماری های متابولیکی استخوان از قبیل نرمی استخوان یا کمبود ویتامین D، اختلاف در صفحه رشد استخوان های اندام تحتانی( افزایش رشد در قسمت داخلی صفحه رشد نسبت به قسمت خارجی) آسیب دیدگی های منیسک، کاهش زاویه بین سر و گردن استخوان ران با تنه، بی قوارگی اسکلت، عفونت، ضربات و چاقی اشاره کرد. از جمله عوارضی که بدنبال این تغییر شکل ها بوجود می آید می توان به مواردی از این قبیل اشاره کرد: بوجود آمدن یک بدشکلی زشت در اندام تحتانی، کوفتگی و سفتی مفصل، به خطر افتادن کارکردهای عصبی- عروقی، دردهای قدامی زانو، بی ثباتی در مفصل کشکی- رانی، تغییر پیدا کردن محور مکانیکی پا به خارج، وجود فشارهای پاتولوژیکی بر قسمت خارجی ران و درشت نئی، جابجا شدن مکانیزم اکستنسورهای زانو( عضلات چهار سر) به خارج، توقف رشد و یا اینکه رشد به سمت یک دوره انحطاطی هدایت می شود؛ که نتنها رشد فیزیکی متوقف می شود بلکه همچنین Hueter-volkman بر روی اپی فیزها اثر گذاشته و از رشد طبیعی آنها جلوگیری می کند. بنابراین رشد در کندیل خارجی ران بکلی متوقف شده و در نتیجه شیار ران کم عمق شده و کشکک میل به کج شدن و دررفتگی خارجی پیدا می کند. در افراد مبتلا به عارضه زانوی ضربدری نوعی الگوی راه رفتن دورانی در آنها توسعه پیدا می کند. در این حالت فرد پاها را به خارج تاب می دهد تا بین اندام در حال حرکت و و عضو دیگر برخوردی صورت نگیرد؛ علاوه بر اینکه در حین راه رفتن فشارهای زیادی بر درشت نئی وارد می شود ممکن است سلامتی لیگامنت داخلی به خطر بیافتد و در نتیجه درد کانونی و شلی مفصل پیشرفت کند. این بیماران بطور مؤثر قادر به دویدن، دوچرخه سواری یا شرکت در فعالیت های ورزشی با داشتن استعدادهای بالقوه نیستند؛ در اجتماع به انزوا کشیده می شوند و ممکن است مورد تمسخر دیگران قرار گیرند.

درمان

 اگر کودک شما زانوی ضربدری دارد جراحی غالباً مورد نیاز نیست. در ۹۹% از موارد، این عارضه بطور طبیعی رفع می گردد. اما اگر این وضعیت تا دوره نوجوانی و سن بلوغ ادامه داشته باشد (در این زمان فاصله قوزک های پا فرد سه اینچ و بیشتر باشد)دیگر تقویت کننده های مداخله گر و پر خرج، کفش های تعدیل شده و استفاده از تمرینات اصلاحی ضمانتی را ایجاد نخواهند کرد. بنابراین عمل جراحی بهترین روش درمان بحساب می آید و شامل استفاده از بست های آهنی در قسمت داخلی و بالایی درشت نئی و صفحه رشد دیستال ران قبل از بلوغ اسکلتی ویا استوتومی( برش استخوان، جدا کردن و خارج کردن قسمتی از آن) بالای کندیل ران بعد از بلوغ اسکلتی است.

حرکت اصلاحی زانوی ضربدری

 به هنگام تشخیص و معاینه اگر علت عارضه زانوی ضربدری مربوط به شلی لیگامنت ها یا کوتاهی عضلات باشد؛ می توان با ارائه حرکات کششی و تقویتی اصلاحی مناسب، به جلوگیری از پیشرفت و رفع ناهنجاری کمک کرد.

 حرکات کششی

 ۱. بنشینید و پاها را به طرف جلو دراز کنید سپس با دو دست انگشتان پاها را گرفته و به طرف داخل بچرخانید.

 ۲. بایستی، یکی از پا ها را از ناحیه زانو خم کنید مچ پا را گرفته و به طرف بالا بچرخانید.

 ۳. برروی لبه خارجی پا قرار گرفته و سعی کنید( بدون جابجایی پا و خم شدن زانو) فاصله زانوها را از یکدیگر زیاد کنید.

 تذکر:

 · تمرینات زانوی ضربدری فوق با هر دو پا انجام گیرد.

 · هر تمرین کششی ۳۰- ۲۰ شماره در هر تکرار انجام شود.

·هر جلسه تمرین بین حداقل ۱۰ – ۵ بار تکرار شود.

· توصیه می شود ۶- ۳ جلسه در روز انجام گیرد.

 حرکات تقویتی

 ۱. یک پا را کمی به جلو گذاشته و در حالیکه کنار خارجی پا را به زمین گیر داده اید به سمت خارج بکشید.

 ۲. در کنار دیوار بایستید و با قسمت بیرون پا بر دیوار فشار آورید.

 ۳. در کنار جسمی سنگین قرار بگیرید و سعی کنید با قسمت خارجی پا آن را حرکت دهید.

 ۴. با قسمت خارجی هر دو پا بطور مستقیم چند متر راه بروید.

 تذکر:

 · تمرینات زانوی ضربدری فوق با هر دو پا انجام گیرد.

 · هر تمرین قدرتی ۱۰ شماره طول بکشد.

· هر جلسه تمرین بین حداقل ۱۰ – ۵ بار تکرار شود.

· توصیه می شود ۶ – ۳ جلسه در روز انجام گیرد.

مراجعه به بهترین متخصصین شرکت تولید تجهیزات ارتوپدی فنی  R&R مرکز درمانی شرکت ( کلینیک امید) و انجام حرکات  ورزشی مخصوص  برای درمان  افرادی که زانوی ضربدری دارند توصیه می شود.  با انجام حرکات اصلاحی زانوی ضربدری عضلات اطراف مفصل زانو تقویت شده و این عضلات به طور هماهنگ قوی می شوند.

برای آشنایی با تمرینات اصلاحی زانوی ضربدری بر روی لینک کلیک کنید