افتادگی مچ پا عارضهای است که در آن بلندکردن انگشتان پا دشوار است که در نتیجهی آن، انگشتان پا و قسمت جلویی پا به هنگام راهرفتن یا به کف زمین گیرکرده و یا بر روی آن کشیدهمیشود. افتادگی پا ممکناست موقتی یا دائمی باشد و در اغلب موارد تنها بر روی یک سمت تاثیرمیگذارد. گزینههای درمانی بسیاری برای افتادگی پا وجود دارد که گسترهی آنها از استفاده از بریس تا فیزیوتراپی و عمل جراحی است. هر چند شاید این روشهای درمانی توانایی راهرفتن طبیعی را به طور کامل به فرد بازنگردانند اما غالبا میتوانند علائم افتادگی پا را به طور قابل توجهی کاهشداده و راهرفتن را برای فرد آسانتر کنند.
افتادگی مچ پا چیست؟
افتادگی پا حالتی غیرطبیعی از راه رفتن است که به دلیل گرایش نیمهی جلویی پا به هنگام راهرفتن به سمت پایین کشیدهمیشود. در این وضعیت، پای فرد به هنگام خمکردن پا به سمت جلو جهت قدمبرداشتن به زمین گیرمیکند. راهرفتن افتادگی مچ پا ممکناست به یکی از شکلهای زیر باشد:
• به هنگام راهرفتن، پایی که دچار افتادگی شده است بر روی زمین کشیدهمیشود.
• در این حالت، فرد مبتلا به افتادگی پا به هنگام راهرفتن پای خود را بالاتر از حد طبیعی میآورد و با گامهای بلند راهمیرود تا از کشیدهشدن پا بر روی زمین جلوگیریکند. افرادی که این گونه راهمیروند اغلب سعیمیکنند تا بر روی نوک انگشتان پای دیگر راهبروند تا طرفین را به تعادلبرسانند.
• به هنگام راهرفتن، فرد پایی را که افتاده است را به طرفین تابمیدهد تا از کشیدهشدن آن بر روی زمین جلوگیریکند.
هرچند که افتادگی مچ پا معمولا در یکی از پاها اتفاقمیافتد اما گاهیممکناست که در هر دو پا بصورت یکسان و یا با شدتهای مختلف نیز رخدهد. افتادگی مچ پا میتواند موقتی و یا دائمی باشد. افتادگی مچ پا درجههای مختلفی دارد. افتادگی پا را میتوان بسته به درجهی قدرت و تحرک عضلاتی که بلندکنندهی پا هستند از ۰ تا ۵ درجهبندیکرد. افتادگی درجهی ۵ پا یعنی عضله از قدرت طبیعی برخوردار است و افتادگی درجه صفر به معنای فلج مطلق است.
تشخیص و درمان افتادگی مچ پا یک کار تیمی زشکی است که مرکز جمع توانبخشی امید این تیم را که شامل متخصص جراحی اعصاب، طب فیزیکی و توانبخشی، فیزیوتراپی، کادرمانی و ارتوپدی فنی می باشد را تشکیل داده است و سعی دارد به منظور راحتی بیماران خدمات لازم را درمزکز انجام دهد. به همین منظور فرآیند معاینه بالینی، تست عصب، کاردرمانی و همچنین ساخت برس افتادگی مچ پا تماما در مرکز انجام می شود.
[/vc_column_text][/vc_column_inner][/vc_row_inner]علت افتادگی مچ پا چیست؟
افتادگی مچ پا معمولا بر اثر ناکارآمدی یک عصب در پا اتفاقمی افتد. این امر می تواند به علت مشکلات موجود در پا و یا در ستون فقرات باشد که از فیبرهای عصبی از آن نشئتمیگیرند. به این عصب، عصب پرونئال مشترک گفتهمیشود. با این وجود، گاهی عصب نازک نئی مشترک، عصب پوپلیتئال خارجی و یا عصب پوپلیتئال جانبی نیز نامیدهمیشود. این عصب کوچک است و شاخهای از عصب سیاتیک ران است. عصب پرونئال در قسمت پشت زانو قرار گرفته و در بالای استخوان نازک نی پیچیدهخورده تا به عضلات پا برسد. عصب پرونئال در این قسمت از بدن به سطح پوست بسیار نزدیک است و به راحتی دچار کبودی و یا فشردگی میشود. شایعترین علل آن عبارتند از:
• آسیب به عصب پرونئال مشترک
• آسیب دیدگی کمر از جمله در رفتگی دیسک که بر روی عصبهای پا تاثیرمی گذارد.
همچنین افتادگی مچ پا میتواند ناشی از سایر علل آسیبدیدگی عصب باشد. در موارد بسیار نادر، افتادگی پا ممکناست در اثر آسیب عضلات پا و یا مواد سمی یا تومور باشد. برخی دیگر از عوامل افتادگی مچ پا عبارتند از:
• جراحی زانو
• آسیبدیدگی عصب سیاتیک
• سندروم دم اسبی. سندروم دم اسبی عبارتست از فشردگی عصبها در انتهای نخاع که معمولا بر اسر لغزش دیسک و یا تومور اتفاقمیافتاد.
• دیابت به همراه نروپاتی محیطی
• سکته
• حمله ایسکیمیک گذرا
• مولتیپل اسکلروز یا بیماری اماس
• فلج مغزی
• بیماری نورون حرکتی
• تومور مغزی
کار عصب پرونئال مشترک چیست و چگونه دچار آسیبدیدگی میشود؟
عصب پرونئال مشترک عضلات بلندکنندهی پا را کنترلمیکند. از آنجایی که این عصب در زیر پوست در قسمت بیرونی زانو قراردارد لذا به شدت در معرض آسیبدیدگی است. فعالیتهایی که باعث فشردهشدن این عصبمیشوند میتوانند خطر افتادگی پا را افزایشدهند. برای مثال:
• ضربدریکردن پاها: افرادی که عادتدارند که پاهایشان را بصورت ضربدری روی هم قراردهند مخصوصا اگر این افراد لاغر باشند، ممکن است که باعث فشردهشدن عصب پرونئال در بالاترین قسمت پا شوند.
• زانوزدن به مدت زیاد: شغلهایی که در آنها لازماست فرد به مدت طولانی چمباته یا زانو بزند میتوانند منجر به افتادگی موقت پا شوند.
• گچگیری پا: گچگیری پا که شامل مچ پا شود تا درست قسمت زیر زانو امتداد داشته باشد به عصب پرونئال فشار وارد کرده و سبب افتادگی مچ پا میشود.
علائم و نشانههای افتادگی مچ پا چیست؟
علایم افتادگی پا عبارتند از:
• بیحسی در قسمت ساق و کف پا
• مشکل در راهرفتن، بلندکردن و یا چرخاندن پا
• پا و یا انگشتان پا بر روی زمین کشیدهمیشود.
• راهرفتن با گامهای بلندی به طوری که انگار فرد از پله بالامیرود.
• ضعف ساق و عضلات پا
• حلقهشدن انگشتان پا یا میخچه بر روی کف پا
چگونه میتوان افتادگی مچ پا را تشخیصداد؟
معمولا برای تشخیص افتادگی مچ پا نیاز به معاینه است. پزشک راهرفتن فرد را نگاهمیکند و عضلات ساق پا را معاینهمیکند تا ببیند که آیا دچار ضعف شدهاند یا نه. همچنین پزشک از طریق معاینهی رفلکسها و حس پوست عملکرد عصب را ارزیابیمیکند. خود افتادگی پا بیشتر یک علامت است تا اینکه تخشیص باشد و پزشک به دنبال علت بروز این وضعیت میگردد.
برای یافتن علت افتادگی مچ پا از آزمایشهای زیر استفادهمیشود:
• عکسبرداری به کمک اشعهایکس: از عکسبرداری برای تشخیص تودهی بافت نرم و یا ناهنجاری استخوان عامل بروز علائم استفادهمیشود.
• سونوگرافی: از آزمایش سونوگرافی برای تشخیص کیستها و تومورهایی استفادهمیشود که به عصب فشار ورادمیکنند.
• سیتیاسکن: از سیتی اسکن در تشخیص تودهها و یا سایر تغییرات موجود در بدن استفادهمیشود.
• عکسبرداری رزونانس مغناطیسی یا امآرآی: آزمایش امآرآی در تشخیص و شناسایی ضایعات بافت نرم از قبیل لغزش دیسک (دیسک پرولاپس) در کمر که منجر به فشردهشدن عصب میشوند بسیار مفید است. همچنین از امآرآی برای معاینه مغز جهت شناسایی ضایعات مشخصه اماس نیز استفادهمیشود.
• الکترومیوگرافی (EMG) و مطالعات هدایت عصبی: از این طریق فعالیت الکتریکی عضلات و اعصاب اندازهگیری میشود تا محل آسیب ناشی از عصب آسیب دیده را جستجو کند. و به انتخاب مسیر درمانی کمک می کند.
درمان افتادگی مچ پا
اگر علت اصلی افتادگی پا درمانشود احتمال بتوان آن را بهبود بخشید و یا بطور کلی برطرفکرد اما اگر علت اصلی آن غیرقابل درمان باشد در این صورت افتادگی پا بصورت دائمی خواهد بود. برخی از آسیبدیدگیهای عصبی را میتوان درمانکرد اما بهبودی کامل آن دو سال طولمیکشد. علاوه بر درمان علت اصلی افتادگی مچ پا، برخی درمانهای دیگر نیز لازم است که عبارتند از:
ارتز
وظیفه اصلی بریس ها جلوگیری از آسیب و افتادن فرد بر روی زمین حین راه رفتن می باشد.
انواع مختلفی از ارتز شامل بریسها و اسپلنتها در بازار موجود هستندکه می توان به بریس های پلاستیکی، فیبر کربن و همچنین مچ بند های مخصوص اشاره کرد. برخی از ارتزها را میتوان در داخل کفش قرار داد و برخی دیگر نیز در دور مچ پا یا نزدیکی زانو بستهمیشوند. یکی از شایعترین ارتزها همان ارتز مچ پا است. این ارتز کمکمیکند تا پا با ساق پا زاویه ۹۰ درجه تشکیلدهد و از مچ پا در این حالت محافظتکند. این ارتز در حین اینکه میتواند به بهبود راهرفتن کمککند، ممکناست مشکلاتی را نیز به همراه داشته باشد زیرا در برخی مواقع فرد به کفشهای بزرگتر نیاز دارد تا ارتزدر آن جا شود. همچنین پوشیدن ارتز مچ پا به مدت طولانی باعث ناراحتی فرد میشود.
کفشهای مخصوص
کفشهایی که دارای بریسهای فنر هستند نیز میتوانند از افتادگی پا در حین راهرفتن پیشگیریکنند. نوعی کفش وجود دارد که در آن حلقهای در اطراف مچ پا، فنری در قسمت بالا و قلابی متصل به فنر در قسمت بند کفش قرارگرفتهاست و پا را در زمان راهرفتن به سمت بالا میکشد.
تحریک عصبی
گاهیاوقات تحریک الکتریکی عصب پرونئال مشترک به بهبود وضعیت افتادگی پا کمکمیکند. معمولا از این نوع شیوهی درمانی در افرادی که معلول هستند، کاربرد دارد و تحریک الکتریکی عصبی عضلانی یا تحریک الکتریکی عملکردی نامیدهمیشود. استفاده از این شیوهی درمانی در بسیاری از افراد مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس (اماس) یا مبتلا به سکته مغزی موفقبوده است.
عمل جراحی
اگر استفاده از ارتزها یا فیزیوتراپی به اندازه کافی در کنترل افتادگی پا کارآمد نباشد در این صورت میتوان به کمک انواع عمل جراحی این وضعیت را درمانکرد. در جراحی افتادگی پا، یک تاندون سالم از قسمت دیگری از بدن را با پا یا ساق پیوند میکنند. همچنین پیوند عصبی نیز یکی دیگر از گزینههای درمانی از طریق عمل جراحی است. در پیوند عصبی، یک عصب سالم از سایر قسمتهای بدن برداشته شده و در پا قرار داده میشود تا از این طریق بهتر بتوان عضله پرونئال را تحریککرد.
در نوعی دیگر از عمل جراحی، پا و مچ پا را در هم ترکیبمیکنند تا از این طریق فشار روی عضله پرونئال برداشته شود. با این حال، این روش انعطافپذیری مچ پا را کاهشمیدهد. از آنجایی که هیچ نوع عمل جراحی بدون خطر نیست بنابراین حتما ابتدا در مورد تمام گزینههای درمانی با پزشک صحبتکنید.
درمان افتادگی مچ پا با ورزش
هرچند میتوانید به کمک یک متخصص فیزیوتراپی یکسری تمرینات فیزیکی و فیزیوتراپی مربوط به درمان افتادگی مچ پا را انجامدهید اما در زیر نیز ما به چند نمونه از تمرینات و حرکات جهت درمان افتادگی مچ پا اشارهمی کنیم.
برداشتن توپ با پا
بر روی یک صندلی بنشینید و کف پاها را بر روی زمین قراردهید. یک توپ کوچک مانند توپ تنیس را در بین پاها و بر روی زمین بگذارید. با هر دو پا توپ را بگیرید و به آرامی آن را بالا بیاورید. توپ را به مدت چند ثانیه در بالا نگهدارید و سپس به آرامی آن را به زمین بیاورید. این حرکت را ۱۰ بار تکرارکنید.
برداشتن تیله با انگشتان پا
بر روی یک صندلی بنشینید و کف پاها را بر روی زمین قراردهید. حدود ۲۰ تیله را با انگشتان پای که دچار افتادگی شده است از روی زمین برداشته و در ظرفی که روی زمین قراردارد، بیندازید.
کشش انگشتان پا تا مچپا
وزن خود را به سمت جلوکشیده و بر روی انگشتان پا بایستید و به مدت ۵ ثانیه در این حالت بمانید. پس از آن وزن خود را بر روی پاشنه پا گذاشته و این بار بر روی پاشنه بایستید طوری که انگشتان پا با زمین تماسی نداشته باشند. به مدت ۵ ثانیه در این حالت بمانید. این حرکت را ۱۰ بار تکرارکنید. میتوانید این حرکت را با ایستادن تنها روی یک پا نیز انجامدهید. برای راحتی کار میتوانید این حرکت ورزشی را در کنار دیوار و یا روبروی یک صندلی انجامدهید و دستان خود را به آن تکیهدهید.
کشش حوله
بر روی زمین بنشینید و پاهایتان رو درازکنید. یک حوله را دور پای آسیبدیده و در قسمت قوسی آن حلقهکنید. سپس در حالی که انگشتان پا صاف و کشیدهاند، حوله را به طرف بدن خود بکشید تا کشش در پا ایجادشود. پای خود را به مدت ۳۰ ثانیه در این حالت قراردهید و سپس آن را آزادکنید. این حرکت را ۵ بار تکرارکنید.
چرخش مچ پا
بر روی یک صندلی بنشینید و پشت خود را به آن تکیهدهید. یکی از پاهای خود را به هوا بلندکرده و به آرامی تا جایی که میتوانید آن را به قسمت داخل بچرخانید و چند ثانیه این حالت را حفظکنید. سپس این بار به آرامی پای خود را به سمت بیرون بچرخانید و تا چند ثانیه در همان حالت نگهدارید. ۱۰ بار این حرکت را با هر پا انجامدهید. برای سختتر کردن این حرکت میتوانید به مچ پای خود وزنههایی اضافهکنید.
۲ دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید
سلام ببخشید مدت درمان افتادگی پا بدلیل آسیب عصب پرونئال با ورزش چقدر طول میکشد؟امیدی هست به بهبودی؟تقریبا یک ماه دارم فیزیوتراپی انجام میدم.
خیلی ممنون
سلام این مورد بستگی به نوع و محل آسیب دارد و به صورت دقیق تر باید از روی نوار عصب و عضله آی که تهیه کردید نظر دهیم
برای جبران این اختلال باید از بریس های افتادگی مچ پا استفاده کنید و در صورت بازگشت پذیری عصب باید توانبخشی عصبی انجام شود