برای جلوگیری از تحت تأثیر قرار گرفتن ظاهر فردی که چشم خود را در اثر آسیبدیدگی یا ابتلا به بیماریهایی نظیر سرطان، عفونت یا آب سیاه از دست داده است از پروتز چشم استفاده میشود.پروتزهای چشم برخلاف پچ های چشم برای افرادی که از آنها استفاده میکنند مزایای زیادی به همراه دارد. با پیشرفتهای تکنولوژی پروتزهای چشم کاملاً طبیعی به نظر رسیده و به سختی میتوان آنها را تشخیص داد. چشمهای مصنوعی مزایای زیادی از جمله عملکرد مناسب صورت و بهبود ظاهر و افزایش عزت نفس دارند.
پروتزهای چشم انواع مختلفی دارد که توسط پزشکان جایگزین چشمی که تخلیه شده است میشود. پزشک بر اساس وضعیت شما، استفاده از مناسبترین نوع پروتز چشم را به شما توصیه خواهد کرد.
در کلینیک تخصصی ارتوپدی فنی ظفر انواع پروتز از جمله پروتز چشم بر اساس نیاز و شرایط خاص هر بیمار تحت نظر متخصصین باتجربه و با جدیدترین امکانات و ابزار قالبگیری و ساخته میشود. برای کسب اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت در کلینیک امید میتوانید با شماره ۰۹۰۲۵۸۰۴۴۱۳ تماس حاصل نمایید.
آناتومی چشم
- مشیمیه که عروق خونی را حمل کرده و داخل پوشش بین صلبیه و شبکیه قرار دارد.
- ملتحمه یک غشای شفاف است که روی سفیدی چشم (صلبیه) را پوشانده است.
- قرنیه قسمت شفاف پوشش خارجی چمش است که نور از طریق آن به عدسی میرسد.
- عنبیه که تعیینکننده رنگ چشم است و مانند دیافراگم دوربین عکاسی عمل کرده، در نور کم گشاده شده و در نور زیاد تنگ میشود. خود دیافراگم، قرنیه نامیده میشود.
- عدسی به تمرکز نور روی شبکیه کمک میکند.
- لکه زرد قسمت کوچکی در شبکیه است که دید مرکزی و دقیق را تأمین میکند.
- عصب بینایی پالسهای بصری را از شبکیه به سمت مغز ارسال میکند.
- قرنیه دهانه عنبیه است
- شبکیه داخلیترین پوشش پشت چشم است که از انتهای عصب حساس به نوز که پالسهای بصری به عصب بینایی میدهد تشکیل شده است.
- صلبیه همان سفیدی چشم است.
- زجاجی یک ماده نرم ژلاتینی شفاف و بدون رنگ است که پشت عدسی قرار دارد.
سه نوع تخلیه چشم
اویسراسیون
اویسراسیون تخلیه محتوایت داخلی چشم، عنبیه و قرنیه است؛ صلبیه با عضلات اکستراکولار متصل به آن همچنان در چشم باقی میمانند. معمولاً یک پروتز اوربیتال داخل صلبیه قرار داده میشود که جایگزین قسمت تخلیه شده چشم میشود. یک پوسته محکم اسکلرال پس از انجام عمل جراحی در مخل قرار داده میشود.
انوکلئاسیون
در عمل انوکلئاسیون تخم چشم برداشته میشود و محتویات اوربیتال همان طور دستنخورده باقی میمانند؛ عضلات اکستراکولار جدا شده و معمولاً دوباره به پروتز اوربیتال یا گرافت چربی وصل میشوند. علامتها: تومورها، عفونتها، نابینایی دردناک، ضربه شدید. پروتز چشم پس از عمل جراحی در محل قرار داده میشود.
اگزنتراسیون
در عمل اگزنتراسیون، محتویات داخل سوکت چشم (اوربیت) شامل تخم چشم، چربی، عضلات و ساختارهای مجاور چشم برداشته میشوند. در صورت ابتلا به سرطان چشم و عفونتهای شدید ممکن است پلکها نیز برداشته شوند. معمولاً پس از عمل جراحی از پروتزهای ماگزیلوفاشیال استفاده میشود.
پروتزهای اوربیتال
جراح در صورت نیاز به تخلیه چشم احتمالاً از یک پروتز اوربیتال برای پوشاندن برخی حجمهای از دست رفته در عملهای اویسراسیون یا انوکلئوسیون استفاده میکند. پروتز اوربیتال به چهار عضله رکتاز وصل شده و امکان حرکت در پروتز فراهم میشود. معمولاً هر چه حرکات پروتز بهتر باشد، توانایی حرکتی چشم پروتزی یا پوسته اسکلرال نیز بهتر خواهد شد. نوع پروتز بر اساس وضعیتی که باعث تخلیه چشم شده است، ترجیحات جراح و اهداف شما پس از تخلیه چشم تعیین میشود. بیشتر پروتزهای چشم، کروی هستند اما پروتزها در شکلهای دیگر نیز وجود دارند. ممکن است پروتز، پوشیده شده باشد یا در صلبیه اهدایی یا مواد آلودرم پیچیده شده باشد. برخی از انواع پروتزهای اوربتیال عبارتند از:
- کره سیلیکونی یا PMMA
- Medpore or Porex (پلی اتیلن متخلخل)
- Bio-Eye HA (هیدروکسی اپتایت، کورال)
- گرافت چربی
در حالی که در عملهای انوکلئاسیون و اویسراسیون انتخاب پروتز یک تصمیم مهم است اما مهمترین عامل، تکنولوژی و روش جراحی است.
انواع پروتزهای چشم
در زیر در مورد انواع پروتزهای چشم یا چشمهای مصنوعی موجود توضیحاتی ارائه شده است. هر نوع از این پروتزهای چشم با هدف خاصی مورد استفاده قرار میگیرند.
کانفورمر
کانفورمرها به ایجاد فورنیکس های سوکت آنوفتالمیک یا میکروفتالمیک کمک میکند. برای عملهای انوکلئاسیون یا اویسراسیون، کانفورمرها حدود ۲ هفته پس از انجام عمل جراحی نصب میشوند تا به شکلگیری سوکت برای پروتز چشم یا پوسته اسکلرال کمک کنند. کانفورمرها به کاهش تورم ناشی از جراحی کمک کرده و باعث راحتی عملکرد پلکها میشوند. هدف دیگر از استفاده از کانفورمرها این است که به عنوان پروتزهای طبی، بافتها را در موارد ابتلا به میکروفتالمی، آنوفتالمی یا انقباض بافتی گسترش دهند. سایزهای دیگر کانفورمرها را میتوان برای رشد بافت نرم و بهبود رشد بافت استخوانی در چشم به کار برد. عملکرد پلک و افزایش طول دهانه فیشر افقی مهمترین ملاحظات برای استفاده از این نوع پروتزها هستند.
پروتز چشم
پروتز سفارشی چسم پس از انوکلئاسیون یا در موارد آنوفتالمی نصب میشوند. این پروتزها از مواد با دوام پلی متیل متاکریلات (PMMA) ساخته میشوند.
پوسته اسکلرال
پوسته سفارشی اسکلرال روی کره اویسراسیون، چشم نابینا، کره فتاسیکال یا کره میکروفتالمیک نصب میشود. عملکردهای پوسته اسکرال مشابه پروتز چشم است اما غالباً به شکل یک تماس نازک شکل میگیرد.
پروتزهای اوربیتال
پروتز اوربیتال در موارد اگزنتراسیون، انوفتالمئوس یا بافت منقبضشده و زمانی که پلکها نمیتوانند پروتزهای چشم را حفظ کنند نصب میشوند. این پروتزها از سیلیکونهای گرید طبی ساخته شده و با چسب یا اتصالات مگنتی نصب میشوند.
بیماریهایی که ممکن است منجر به استفاده از پروتزهای چشم شوند.
بیماریهایی که در ادامه به آنها اشاره میکنیم ممکن است در نهایت باعث شوند که از پروتز چشم یا چشم مصنوعی استفاده کنید. یک پروتز چشم روی یک ایمپلنت اوربتیال که به عضلات موجود چشم وصل شده است نصب میشود. یک پروتز سفارشی چشم به روش ایمپرشن – فیتینگ ساخته میشود و باید مانند بافتهای موجود در سوکت حرکت کند که به شکل و لبههای پروتز بستگی دارد.
انوکلئاسیون
تخلیه کل کره چشم است. یک پروتز در کپسول تنون قرار داده میشود تا جایگزین حجم از دست رفته در اثر تخلیه چشم شود. چهار عضله رکتاز اکسترا اوکلار به پروتز وصل میشوند که به حرکت آن کمک میکنند.
کوری، چشم دردناک
بیماری است که در آن چشم نابینا و دردناک میشود. انوکلئاسیون برای تسکین درد و جلوگیری از احتمال چشم درد سمپاتیک انجام میشود.
ملانومای چشمی
نوعی سرطان است که از سلولهای ملانوسیت موجود در چشم ایجاد میشود. ملانوما شایعترین نوع سرطان چشم است.
رتینوپاتی دیابتیک
این بیماری اصلیترین دلیل کوری در بزرگسالان آمریکایی است و به دلیل تغییر عروق خونی در شبکیه ایجاد میشود. ممکن است مایعاتی از عروق نشت کرده یا عروقی غیرطبیعی در سطح شبکیه شکل بگیرند. غالباً این بیماری در مراحل اولیه، علامت و درد ندارد.
تومورها
بسیاری از انواع سرطانها ممکن است بر ساختارهای مختلف چشم تأثیر بگذارند. اگر درمان تومورها ناموفق باشد معمولاً باید انوکلئاسیون انجام شود.
ضربه
ضربه شایعترین دلیل از دست دادن چشم است که به اشکال مختلف بر چشم تأثیر میگذارد: پارگی کره چشم، سوراخ شدن چشم، ضربه چاقو. زمانی که احتمال عفونت و درد بالا باشد معمولاً باید انوکلئاسیون انجام شود.
پارگی کره چشم
زخم کامل در دیواره چشم که به دلیل برخورد اشیا تیز یا نیروی شدید ایجاد میشود.
آسیبدیدگی چشم ناشی از نفوذ اجسام
آسیبدیدگی چشم که باعث ایجاد زخم ورودی ناشی از ورود اجسام خارجی به داخل چشم میشود.
سوراخ شدن چشم
آسیبدیدگی چشم که باعث ایجاد زخم ورودی و خروجی میشود، به عنوان مثال گلوله از یک طرف وارد چشم شده و از طرف دیگر از چشم خارج میشود.
آب مروارید
این یک بیماری است که در آن عدسی چشم ابری شده و دید بیمار تار میشود. آب مروارید غالباً به دلیل افزایش سن ایجاد میشود اما ممکن است به دلیل ضربه خوردن چشم نیز اتفاق بیفتد.
عفونت
بسیاری از انواع عفونتها ممکن است باعث از دست دادن بینایی یا نیاز به تخلیه چشم برای حفاظت از بقیه بدن در برابر عفونت شوند. شینگل، یووایتز، اندوفتالامیت، زخم قرنیه و… از جمله این بیماری ها هستند.
هموراژ زجاجیه
خونریزی در حفره زجاجیه رد جلوی قرنیه که ممکن است به دلیل آسیبدیدگی یا ابتلا به برخی بیماری ها ایجاد شود.
اندوفتالامیت
یک عفونت باکتریایی خطرناک داخل چشم که غالباً به دلیل آسیبدیدگی نفوذی در چشم ایجاد میشود.
برخی بیماری ها که باعث استفاده از پوسته اسکلرال میشوند
بیماریهایی که در ادامه به آنها اشاره میشود باعث نیاز به استفاده از پوسته اسکلرال میشوند. پوسته اسکلرال روی سطح صلبیه چشم نصب میشود. پوسته اسکلرال را غالباً باید تمام مدت استفاده کرد. توانایی حرکتی پوسته اسکلرال معمولاً بسیار خوب است اما به شکل سوکت و کره یا پروتز بستگی دارد.
اویسراسیون
اویسراسیون، تخلیه قسمت داخلی چشم است. عضلات چشم به صلبیه متصل بوده و در محل باقی میمانند بنابراین تواناییهای حرکتی پروتز معمولاً بهتر از زمانی است که عمل انوکلئاسیون انجام میشود. پروتز اوربیتال داخل صلبیه قرار داده میشود تا جایگزین حجم تخلیه شده چشم شود.
PHTHSIS, PHTHSIS BULBI, PHTHSICAL چشم
یک عارضه است که در آن ممکن است تخم چشم به دلیل آسیبدیدگی شدید، عملکرد خود را از دست داده باشد و جمع شده باشد.
تصادف یا جراحت
جراحت و آسیبدیدگی غالباً باعث تورفتگی یا تخریب و بدشکلی کره چشم میشود ولی لزوماً نیازی به تخلیه چشم نیست. در این موارد، استفاده از یک پوسته اسکلرال یک راه حل بسیار عالی است و ظاهری طبیعی و راحت را برای بیمار تأمین خواهد کرد.
جدا شدن شبکیه
جدا شدن شبکیه عروقی نازک از بافت زیر آن و اپیتلیوم پیگمنت شبکیه ممکن است به دلیل وارد آمدن ضربه یا به دلایل دیگر رخ دهد.
گلوکوما یا آب سیاه
افزایش فشار داخل چشم باعث آسیبدیدگی عصب بینایی شده و ممکن است منجر به کوری و نابینایی شود. در برخی موارد، بیماران ممکن است مادرزادی به گلوکوما مبتلا هستند.
دیستروفی قرنیه
نوعی بیماری است که در آن قرنیه در سطح سلولی تغییر کرده و عملکرد طبیعی و نرمال خود را از دست میدهد. قرنیه ممکن است ابری و متورم شده و بر بینایی و سلامتی چشمها تأثیر بگذارد.
مراقبت از چشم مصنوعی
برداشتن و قرار دادن پروتز چشم
قبل از این که مراقبت از پروتز چشم خود را آغاز کنید، همیشه به یاد داشته باشید که دستان خود را بشورید. اطراف خود را بررسی کرده و مطمئن شود که پروتز شما آسیب نخواهد دید یا گم نمیشود یا به طور اتفاقی نمیافتد. پروتز را فقط برای تمیز کردن یا در صورت دستور پزشک از محل آن خارج کنید. دستکاری کردن زیاد پروتز باعث تحریک سوکت و درناژ مضاعف میشود.
تمیز کردن پروتزهای چشم
به مرور زمان روی سطح پروتز پروتئین و غبار جمع میشود. مراقبت خوب از پروتزها به شما کمک میکند که از سلامت سوکت مطمئن شده و طول عمر پروتز شما نیز افزایش یابد. هر ۲ تا ۳ هفته یک مرتبه باید پروتز چشم خود را تمیز کنید.
به آرامی با نوک انگشتان خود و با استفاده آب گرم پروتز را شسته و سپس به خوبیان را آب بکشید. پروتز را با استفاده از یک دستمال نرم خشک کنید. گاهی اوقات از صابون ملایم یا شامپوی بچه برای شستشوی پروتز چشم استفاده کنید. از حلالها و الکل نباید استفاده کنید زیرا ممکن است به پروتز شما آسیب وارد کنند.
روانکاری
افرادی که از پروتز چشم استفاده میکنند ممکن است دچار خشکی، سوزش و اختلال در به هم زدن چشمها شوند. تغییر آب و هوا، گرد و غبار، باد و تهویه هوا ممکن است باعث تبخیر رطوبت از روی پروتز شوند. آلرژیها و تغییرات بدنی نیز ممکن است باعث خشکی شوند. دستگاههای فشار هوای مستقیم، شنا کردن و سفرهای هوایی نیز ممکن است بر راحتی استفاده از این پروتزها تأثیر داشته باشند.
روغن سیلیکون مخصوص پروتز چشم را میتوان برای روانکاری و افزایش دوام پروتزهای چشم به کار برد.
استفاده از اشک مصنوعی در کنار روغن باعث افزایش راحتی بیمار میشود. استفاده از یک قطره روغن همراه با ۲ تا ۳ قطره اشک بسیار خوب جواب میدهد. در هنگام شب، استفاده از یک ژل یا روان کنندههای روغنی غلیظتر باعث راحتی بیشتر میشود. قطرههای چشم بدون نیاز به نسخه پزشک، اشک مصنوعی و ژلها نیز گزینههای خوبی هستند.
برای استفاده از روان کنندهها یا قطرههای چشم باید یک قطره از آنها را روی انگشت خود بریزید و آن را روی پروتز چشم خود بمالید. چند مرتبه چشمک بزنید و سپس چشم خود را ببندید و باقیمانده آنها را با استفاده از یک دستمال از روی پوست خود پاک کنید. در صورت لزوم این کار را صبح، بعدازظهر و هر موقع که لازم بود انجم دهید.
مراقبت از بافت
افرادی که از پروتز چشم استفاده میکنند احتمالاً درناژ بیشتری در چشم آسیبدیده خود دارند. آلرژیها، سرماخوردگی و عفونتهای سینوسی ممکن است باعث شود که سوکت درناژ بیشتری تولید کرده و باعث ناراحتی شود. مصرف آنتیبیوتیک یا استروئید نیز به تسکین علائم کمک میکند. در طول دوره درمان لطفاً از پروتزها استفاده کنید تا از انقباض بافتها جلوگیری کند.
در صورتی که هر گونه نگرانی دارید یا بافت و سوکت چشم شما دچار مشکلاتی شده است به چشم پزشک مراجعه کنید.
عینکهای محافظ چشم
همه بیماران یکچشمی باید از لنزهای محافظ پلی کربناتی استفاده کنند. وسایل تجویزی باید برای تقارن کلی صورت و تعادل ظاهر پروتزها تعادل ایجاد کنند. عینکهای ورزشی مخصوص را نیز باید همیشه در هنگام انجام فعالیتها مورد استفاده قرار داد.
نکات مفید
- همیشه با دستان تمیز به پروتزهای چشم خود دست بزنید.
- اطراف خود را بررسی کنید تا از این که پروتزها آسیب نمیبینند یا در صورت افتادن گم نمیشوند مطمئن شوید.
- دستکاری بیش از حد پروتزها باعث سوزش و درناژ مضاعف میشود. پروتز را فقط مطابق دستور چشم پزشک در آورید.
- همیشه پلکهای خود را ببندید و آنها را به سمت بینی تمیز کنید. تمیز کردن آنها در جهت بالا ممکن است باعث خارج شده لبه پروتز شود.
- چانه خود را به سمت فردی که در با او صحبت میکنید ببرید. علاوه بر چشمها، سرو شانههای خود را حرکت دهید تا ظاهر شما طبیعیتر به نظر برسید.
- پروتزها را در دستمال نگه ندارید زیرا ممکن است به طور تصادفی از بین بروند.
- پروتزها را با استفاده از حلالها، مواد ضدعفونیکننده دست یا الکل تمیز نکنید زیرا این مواد شیمایی ممکن است باعث آسیبدیدگی پروتز و سوکت شوند.
- برای برداشتن پروتئینهای اضافی از روی پلکها و مژهها آنها را با آب گرم و یک دستمال تمیز کنید.
پولیش کردن پروتزهای چشم
پزشکان توصیه میکنند که هر ۶ ماه یک مرتبه پروتزهای خود را به صورت حرفهای پولیش کنید. پولیش کردن منظم پروتزها باعث افزایش راحتی ف کاهش درناژ مخاطی و ظاهر طبیعیتر پروتزها میشود. با پولیش کردن، خراشیدگیها، انباشتگیهای پروتئین و باکتریها از روی سطح پروتز برداشته میشوند. در این جلسه، شما تحت معاینه نیز قرار میگیرید تا از سالم بودن بافتها و نصب درست پروتزها اطمینان حاصل شود.
برخی علائم که ممکن است نشاندهنده نیاز به پولیش باشد عبارتند از:
- سوزش یا خارش پلک چشم
- افزایش درناژ یا ناراحتی
- تغییر در ظاهر
تعویض پروتز چشم
پروتزهای چشم به دلیل تغییر در بافت، تغییر محل پروتز، نفوذ باکتری یا تجزیه سطح آکریلیک باید هر ۵ سال یک مرتبه تعویض شوند. کودکان نیز به دلیل رشد آناتومی باید به طور مرتب پروتزهای خود را تعویض کنند.
برخی علائمی که نشاندهنده نیاز به تعویض پروتز هستند عبارتند از:
- افزایش درناژ
- خشکی یا ناراحتی
- عفونتهای مکرر
- افتادگی پلک چشم
- تغییر ظاهر
